De uitdaging
In november 2024 stuurde het kabinet zijn visie op waterstofdragers naar de Tweede Kamer. Die visie gaat uit van de huidige praktijk: ammoniak wordt gekoeld (-33 °C) per zeeschip geïmporteerd en in de haven opgeslagen, maar binnen Nederland vooral onder druk overgeslagen, vervoerd en gebruikt.
Van gekoelde ammoniak werden voordelen verwacht voor onder meer externe veiligheid en energie-efficiëntie. De ministeries wilden daarom een feitelijke basis om te kunnen beoordelen of er reden is om de bestaande beleidsvoorkeuren bij te stellen.
Onze aanpak
Het onderzoek bouwt voort op de multicriteria-analyse van waterstofdragers uit 2024. De methode, de indicatoren en de weegfactoren zijn hergebruikt. De gegevens voor ammoniak zijn geactualiseerd en voor gekoelde ammoniak aangevuld.
- 18 ketens vergeleken: vervoer over de weg, per spoor, binnenvaart en buisleiding, met eindgebruik als waterstof (na kraken) of direct als ammoniak
- 10 publieke belangen uit het Nationaal Plan Energiesysteem, aangevuld met adaptiviteit
- Drie situaties: eindgebruik op 200 km van de haven, eindgebruik in de haven, en doorvoer naar Duitsland of België
- Expertsessie veiligheid met onder andere RIVM, NIPV, DCMR, de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond, het Havenbedrijf Rotterdam en marktpartijen
- Interviews met vervoerders, infrastructuurbeheerders en producenten, waaronder ProRail, Deutsche Bahn, Koninklijke Binnenvaart Nederland en Yara
- Gevoeligheidsanalyses voor decentrale opslag en voor de weegfactoren
Tijdens het onderzoek waren er tweewekelijkse overleggen met de opdrachtgevers en twee stakeholderbijeenkomsten (december 2025 en maart 2026). De feedback daaruit is in het rapport verwerkt.
Het resultaat
Ketens met gekoelde ammoniak scoren in alle gevallen hoger op het totaal van de publieke belangen. Dat komt vooral door de scores op veiligheid en ruimtebeslag. Deze voordelen wegen zwaarder dan de kleine nadelen op betaalbaarheid, adaptiviteit en toegankelijkheid. De uitkomst blijft overeind bij andere weegfactoren.
Het verschil is het grootst als ammoniak decentraal wordt opgeslagen en gekraakt. Gekoelde opslag heeft dan duidelijke voordelen voor veiligheid en ruimtegebruik ten opzichte van opslag onder druk.
Het onderzoek bevestigt ook de uitkomsten van de MCA uit 2024. Voor eindgebruik als waterstof scoort kraken in de haven met transport via het waterstofnet het hoogst. Direct gebruik van ammoniak scoort hoger dan gebruik als waterstof na kraken.
Het rapport benoemt een aantal aandachtspunten voor beleid. Vervoer van gekoelde ammoniak is nu alleen toegestaan via de binnenvaart, en gekoelde ketelwagens zijn nog niet commercieel beschikbaar. Ook vraagt een overstap in bestaande ketens om gelijktijdige actie van alle ketenpartijen.
Gerelateerde expertise
- Download het rapport
- Werkveld: Energietransitie en -infrastructuur
- Methode: Multicriteria-vergelijking
- Methode: Maatwerk & eigen methoden